Rak podstawnokomórkowy skóry - epidemiologia, objawy kliniczne, diagnostyka, czynniki ryzyka

Wiktoria Gaweł

Słowa kluczowe: Rak podstawnokomórkowy skóry, rak płaskonabłonkowy skóry, nowotwory skóry, dermatoonkologia, dermatologia.

Zastosowane skróty

• ASIR - standaryzowany współczynnik zachorowalności według wieku (ang. age-standardized incidence rate)
• BCC - rak podstawnokomórkowy (ang. basal cell carcinoma)
• EAPC - szacunkowa roczna zmiana procentowa wskaźnika (ang. estimated annual percentage change)
• GBD - globalne obciążenie chorobami (ang. global burden of disease)
• IFE - naskórek międzymieszkowy (ang. interfollicular epidermis)
• LC-OCT - konfokalna tomografia pola liniowego (ang. line-field confocal optical coherence tomography)
• MCC - rak z komórek Merkela (ang. Merkel-cell carcinoma)
• MMS - mikrochirurgia Mohsa (ang. Mohs micrographic surgery)
• nBCC - postać guzkowa raka podstawnokomórkowego (ang. nodular basal cell carcinoma)
• NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne
• NMSC - nowotwory skóry inne niż czerniak (ang. non-melanoma skin cancer)
• OCT - optyczna tomografia koherentna, konfokalna tomografia optyczna (ang. optical coherence tomography)
• RCM - mikroskopia konfokalna odbiciowa (ang. reflectance confocal microscopy)
• sBCC - postać powierzchowna raka podstawnokomórkowego (ang. superficial basal cell carcinoma)
• SCC - rak kolczystokomórkowy (ang. squamous cell carcinoma)

Wstęp

Rak podstawnokomórkowy skóry (ang. basal cell carcinoma, BCC) jest najczęstszym nowotworem złośliwym u ludzi, stanowiącym istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie. Mimo że charakteryzuje się stosunkowo niskim potencjałem przerzutowym i wolnym tempem wzrostu, jego wysoka częstość nawrotów i tendencja do miejscowej destrukcji tkanek sprawia, że wymaga on szczególnej uwagi w praktyce klinicznej [Dika i wsp. 2020]. W ostatnich dekadach obserwuje się systematyczny wzrost zachorowalności na BCC, co wiąże się z wieloma czynnikami, w tym ze starzeniem się populacji, zwiększoną ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe oraz poprawą metod diagnostycznych [Zhou i wsp. 2025]. Kliniczny obraz raka podstawnokomórkowego może być zróżnicowany, co niejednokrotnie utrudnia jego rozpoznanie, szczególnie we wczesnych stadiach choroby. Dlatego kluczowe znaczenie ma dokładna ocena czynników ryzyka oraz wdrażanie skutecznych strategii diagnostycznych i profilaktycznych [Peris i wsp. 2023].

Cel

Celem niniejszej pracy było przedstawienie aktualnej wiedzy na temat raka podstawnokomórkowego skóry, ze szczególnym uwzględnieniem jego epidemiologii, objawów klinicznych, metod diagnostycznych oraz najważniejszych czynników ryzyka. Zrozumienie tych aspektów jest niezbędne dla skutecznej identyfikacji pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania terapeutycznego i prewencyjnego.

Definicja

Rak podstawnokomórkowy skóry (BCC) to rak skóry wywodzący się z komórek naskórka. Zaliczany jest do grupy nowotworów skóry innych niż czerniak (NMSC) i stanowi zarówno najczęstszy rodzaj raka skóry, jak i najczęstszy nowotwór złośliwy u ludzi [Fania i wsp. 2020]. Jego dokładne pochodzenie komórkowe pozostaje przedmiotem dyskusji. Większość autorów sugeruje, że nowotwór ten wywodzi się z komórek macierzystych mieszka włosowego [Kasper i wsp. 2011; Wang i wsp. 2011], co potwierdzają również nowsze badania [Peterson i wsp. 2020]. Jednakże niektórzy badacze uważają, że źródłem tych nowotworów mogą być również komórki macierzyste znajdujące się w naskórku międzymieszkowym (IFE) oraz w obrębie lejka włosa, a niekoniecznie w wybrzuszeniu mieszka włosowego [Youssef i wsp. 2010; Wong i Reiter 2011; Tan i wsp. 2018].

Peris i wsp. [2023] zasugerowali, że różne czynniki powodujące rozwój nowotworu mogą aktywować odmienne populacje komórek macierzystych, które następnie inicjują powstawanie BCC. W patogenezie BCC kluczową rolę odgrywają zaburzenia w aktywacji szlaku sygnalizacyjnego Hedgehog. Najczęściej są one wynikiem mutacji inaktywujących gen PTCH1 lub aktywujących gen SMO. Szacuje się, że około 90% przypadków BCC jest spowodowanych utratą funkcji genu PTCH1, który pełni istotną rolę jako hamujący regulator szlaku Hedgehog [Peterson i wsp. 2015]. Guzy wywołane przez aktywację SMO zdają się pochodzić z komórek macierzystych IFE, natomiast nowotwory związane z utratą funkcji PTCH1 mają swoje źródło w wybrzuszeniu mieszka włosowego oraz wtórnym zarodku włosa [Peterson i wsp. 2015]. BCC wykazuje niską skłonność do przerzutów, natomiast może nawracać na skórze wystawionej na działanie promieniowania ultrafioletowego [Basset-Seguin i Herms 2020]. Wyróżniono kilka klinicznych postaci powszechnie występującego BCC, takich jak powierzchowna, guzkowa, morfeiczna (morpheaform, morphetic BCC - twardzinopodobny podstawnokomórkowy skóry) oraz wrzodziejąca (ulcus rodens). Ze względu na znaczną polimorficzność tych nowotworów, ich jednoznaczna klasyfikacja do konkretnego podtypu może być istotnie utrudniona [Peris i wsp. 2023]. Postać powierzchowna (sBCC) występuje zwykle na tułowiu oraz kończynach i stanowi około 20% wszystkich przypadków BCC. Charakteryzuje się płaskimi, łuszczącymi się, jasnoczerwonymi, dobrze odgraniczonymi ogniskami. Postać guzkowa (nBCC) reprezentuje 60% wszystkich występujących BCC, a jej charakterystyczną cechą jest obecność teleangiektazji [Naik i Desai 2022]. Często pojawia się na skórze głowy i szyi [Dourmishev i wsp. 2013]. Z kolei postać morficzna stanowi 5-10% wszystkich BCC i przyjmuje formę bliznowatych, białawych lub bladoróżowych blaszek o niewyraźnych granicach [Basset-Seguin i Herms 2020]. Lokalizuje się głównie na twarzy i szyi [Dourmishev i wsp. 2013]. Naik i Desai [2022] wyróżniają również postać naciekającą, występującą często w połączeniu z innymi typami, zwłaszcza formą guzkową, postać pigmentowaną i postać włóknisto-nabłonkową.

Objawy kliniczne

Rak podstawnokomórkowy pojawia się najczęściej na skórze głowy i szyi, czyli obszarach szczególnie narażonych na promieniowanie słoneczne [Peris i wsp. 2023]. BCC najczęściej objawia się jako zmiana skórna w postaci blaszki, przezroczystego guzka bądź różowawego guza otoczonego wyniesionym, perłowym brzegiem [Knecht-Gurwin i wsp. 2024]. Na powierzchni guzka mogą być widoczne rozgałęzione naczynia, a sama zmiana może wykazywać niebieskawe, czarne lub brązowe zabarwienie [Peris i wsp. 2023]. BCC wykazuje powolnie postępujący przebieg. W miarę rozwoju choroby na powierzchni zmiany mogą pojawić się niewielkie nadżerki i strupy, a nawet owrzodzenia [Knecht-Gurwin i wsp. 2024; Peris i wsp. 2023].

Diagnostyka

Rozpoznanie BCC opiera się na kilku uzupełniających się metodach. Proces diagnostyczny rozpoczyna się od badania przedmiotowego, a kluczowym narzędziem wspomagającym tę ocenę jest dermatoskopia, która pozwala na lepsze zobrazowanie struktur niewidocznych gołym okiem i znacząco zwiększa czułość oraz swoistość rozpoznania [Naik i Desai 2022]. Stanowi ona istotne narzędzie w diagnostyce różnicowej, umożliwiając odróżnienie BCC od innych zmian skórnych, takich jak czerniak, rak kolczystokomórkowy (SCC) czy choroba Bowena, a także od łagodnych guzów skóry. W dermatoskopii BCC charakteryzuje się obecnością teleangiektazji o drzewiastym lub liniowym kształcie, licznych nadżerek i owrzodzeń, a także niebieskoszarych struktur. Często stwierdza się również obecność białych, nieregularnych struktur, koncentrycznych grudek bądź linii promieniowych zbiegających się ku centralnemu punktowi [Peris i wsp. 2023].

Po wstępnej ocenie dermatoskopowej zalecane jest wykonanie biopsji skóry, której wynik umożliwia potwierdzenie podejrzenia klinicznego poprzez analizę histopatologiczną. Przed pobraniem wycinka wskazane jest także wykonanie dokumentacji fotograficznej zmiany. Błędy na etapie diagnostyki inwazyjnej, w tym nieprawidłowe pobranie wycinka lub błędna lokalizacja zmiany, należą do najczęstszych uchybień prowadzących do nieoptymalnego leczenia [Naik i Desai 2022]. Badanie histopatologiczne ujawnia charakterystyczne cechy raka podstawnokomórkowego: jednolite komórki bazaloidalne z hiperchromatycznymi jądrami i skąpą cytoplazmą, układające się w gniazda, pasma lub mikroguzki; obecność szczelin retrakcyjnych i podścielisk śluzowatych lub włóknistych [Fania i wsp. 2020]. Histopatologiczne podtypy BCC są klasyfikowane ze względu na ryzyko nawrotów [Knecht-Gurwin i wsp. 2024]. Wyróżniamy BCC niższego ryzyka (guzkowy, powierzchowny, włóknisto-nabłonkowy, pigmentowy, infundibulocystyczny) i wyższego ryzyka (rak podstawno-płaskonabłonkowy, naciekający, mikroguzkowy, morfeiczny) [Fernández-Figueras i wsp. 2022].

W diagnostyce różnicowej z rakiem kolczystokomórkowym skóry (SCC) pomocne mogą być markery immunohistochemiczne, takie jak przeciwciało Ber-EP4 (marker BCC) i antygen błony nabłonkowej (marker SCC) [Peris i wsp. 2023]. Wysoką wartość diagnostyczną wykazują również nieinwazyjne metody obrazowania skóry takie jak: optyczna koherentna tomografia (OCT), konfokalna tomografia pola liniowego (LC-OCT) i konfokalna mikroskopia odbiciowa (RCM) [Peris i wsp. 2023]. W diagnostyce różnicowej BCC należy ponadto uwzględnić m.in. rogowacenie słoneczne, rogowacenie łojotokowe, raka z komórek Merkela (MCC), blaszkę łuszczycową, nowotwory przydatków wywodzące się z mieszków włosowych (np. trichoblastoma) i czerniaka bezbarwnikowego [Knecht-Gurwin i wsp. 2024].

Epidemiologia

BCC jest najczęstszym nowotworem u osób rasy białej, stanowiącym 80–90% wszystkich nowotworów skóry [Naik i Desai 2022]. Częstość występowania BCC jest szczególnie wysoka w populacji kaukaskiej i wykazuje odwrotną zależność względem szerokości geograficznej oraz poziomu pigmentacji skóry mieszkańców danego regionu [Verkouteren i wsp. 2017]. Według danych Global Burden of Disease (GBD) w 2021 roku na świecie odnotowano 6 639 951 przypadków raka skóry, z czego około 66,82% (4 436 939) stanowiły przypadki BCC. Najwyższy wskaźnik śmiertelności obserwuje się jednak u pacjentów z czerniakiem złośliwym. Zgony związane z BCC wystąpiły jedynie w 0,07% przypadków [Zhou i wsp. 2025]. W latach 1990–2021 najwięcej zachorowań na BCC w przeliczeniu na mieszkańców odnotowano w USA. Standaryzowany wiekowo współczynnik zapadalności (ASIR) wyniósł 473,14 na 100 000 mieszkańców. Natomiast najszybszy wzrost zachorowań na BCC zaobserwowano w Chinach, przy szacunkowej rocznej zmianie procentowej wskaźnika (EAPC) wynoszącej 4,78 [Zhou i wsp. 2025].

W Polsce brak dokładnych danych na temat liczby zachorowań na BCC. Uznaje się, że raportowanie pacjentów z BCC nadal pozostaje niekompletne [Chlebicka i wsp. 2021]. W 2021 roku odnotowano 13 540 nowych zachorowań na nowotwory zaliczone do kodu ICD-10 C44 („inne nowotwory złośliwe skóry”), w tym 6 665 przypadków dotyczyło mężczyzn i 6 875 kobiet [Didkowska i wsp. 2023]. Według najnowszych raportów Krajowego Rejestru Nowotworów (KRN) w 2022 roku w Polsce liczba zachorowań na nowotwory skóry inne niż czerniak wyniosła 15 716 (7 506 mężczyzn i 8 210 kobiet) [KRN 2025]. W badaniu przeprowadzonym w latach 1999-2015 na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi średni wiek dla obu płci wynosił 66,15 roku. Zaobserwowano większe występowanie BCC u mężczyzn niż u kobiet [Ciążyńska i wsp. 2018]. Podobne wyniki uzyskano w badaniu przeprowadzonym w 2021 roku na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Średni wiek pacjentów z BCC mieścił się w przedziale od 58,6 do 82,4 lat. Potwierdzono również częstsze występowanie BCC u mężczyzn niż u kobiet [Chlebicka i wsp. 2021]. Prognozy oparte na modelu ARIMA przewidują istotny wzrost ASIR w przypadku BCC do roku 2030. Głównym czynnikiem napędzającym ten wzrost jest starzenie się populacji w krajach o wysokim i średnim dochodzie, a także zwiększona ekspozycja na promieniowanie UV i rozwój możliwości diagnostycznych [Zhou i wsp. 2025].

Czynniki ryzyka

Do głównych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na BCC zalicza się m.in.: podeszły wiek, płeć męską, fototyp skóry typu I i II według skali Fitzpatricka, czynniki środowiskowe takie jak narażenie na promieniowanie UV i przewlekłą ekspozycję na arsen, stosowanie niektórych leków, rodzinne występowanie nowotworów skóry, osłabienie układu odpornościowego oraz obecność niektórych chorób o podłożu genetycznym [Fania i wsp. 2020]. BCC występuje najczęściej u osób starszych. Największy wzrost zachorowań obserwuje się po 65. roku życia [Fania i wsp. 2020]. Osoby z fototypem skóry I i II są szczególnie podatne na rozwój BCC, a ich ryzyko zachorowania w ciągu życia szacuje się na około 30%. Cechy takie jak jasna karnacja, rude włosy, piegi oraz jasny kolor oczu dodatkowo zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia tego nowotworu [Bonilla i wsp. 2016].

Wśród czynników środowiskowych zdecydowanie najbardziej istotnym jest promieniowanie UV. Przyjmuje się, że szczególne znaczenie wykazuje ostra, przerywana ekspozycja na promieniowanie słoneczne w dzieciństwie lub podczas dojrzewania. Również sztuczne promieniowanie ultrafioletowe (np. podczas korzystania z solarium) może przyczyniać się do rozwoju BCC [Dika i wsp. 2020]. Zarówno UVA, jak i UVB mogą bezpośrednio uszkadzać komórki skóry, prowadząc do mutacji DNA takich jak substytucje pirymidynowe lub wywołując stres oksydacyjny [Fania i wsp. 2020]. Leki takie jak tetracykliny, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), retinoidy i diuretyki tiazydowe mogą współdziałać w procesie kancerogenezy wraz z promieniowaniem UV z uwagi na ich potencjał fotouczulający [Schmidt i wsp. 2015]. Również leki przeciwdrobnoustrojowe mogą zwiększać ryzyko wystąpienia BCC.

Wśród chorób genetycznych predysponujących do rozwoju BCC wymienia się: zespół Gorlina, skórę pergaminową i barwnikową (xeroderma pigmentosum), zespół Bazexa-Dupré-Christola, zespół Oleya, zespół Rombo. BCC może rozwijać się również w innych genodermatozach tj. albinizm oczno-skórny i zespół Hermanskiego-Pudlaka, zespoły Blooma, Wernera, Rothmunda-Thomsona i Muira-Torre'a oraz genodermatozach obejmujących struktury mieszkowo-łojowe (zespoły: Cowden i Schöpf-Schulz-Passarge) [Peris i wsp. 2023].Dodatkowym czynnikiem ryzyka wystąpienia zarówno BCC, innych nieczerniakowych raków skóry (NMSC), jak i czerniaka jest wcześniejsze zachorowanie na BCC. Szacuje się, że od 30% do 50% pacjentów z historią BCC rozwinie kolejną postać tego nowotworu w ciągu pięciu lat. U takich osób ryzyko nawrotu choroby jest aż dziesięciokrotnie wyższe niż w przypadku ogólnej populacji [Marcil i Stern 2000]. W badaniu przeprowadzonym przez Miñano Medrano i wsp. [2022] nawrót BCC zaobserwowano u 21% wszystkich pacjentów w ciągu 2 lat i 4 miesięcy po mikrochirurgii Mohsa (MMS).

Bibliografia

1. Basset-Seguin N, Herms F. Update in the Management of Basal Cell Carcinoma. Acta Derm Venereol. 2020 Jun 3;100(11):adv00140. doi: 10.2340/00015555-3495.
2. Bonilla X, Parmentier L, King B, Bezrukov F, Kaya G, Zoete V, Seplyarskiy VB, Sharpe HJ, McKee T, Letourneau A, Ribaux PG, Popadin K, Basset-Seguin N, Ben Chaabene R, Santoni FA, Andrianova MA, Guipponi M, Garieri M, Verdan C, Grosdemange K, Sumara O, Eilers M, Aifantis I, Michielin O, de Sauvage FJ, Antonarakis SE, Nikolaev SI. Genomic analysis identifies new drivers and progression pathways in skin basal cell carcinoma. Nat Genet. 2016 Apr;48(4):398-406. doi: 10.1038/ng.3525.
3. Chlebicka I, Stefaniak A, Matusiak Ł, Szepietowski JC. Basal cell carcinoma: what new can be learned about the most common human cancer? A cross-sectional prospective study of 180 cases in a single centre. Postepy Dermatol Alergol. 2021 Dec;38(6):1086-1091. doi: 10.5114/ada.2021.106026.
4. Ciążyńska M, Narbutt J, Woźniacka A, Lesiak A. Trends in basal cell carcinoma incidence rates: a 16-year retrospective study of a population in central Poland. Postepy Dermatol Alergol. 2018 Feb;35(1):47-52. doi: 10.5114/ada.2018.73164
5. Didkowska J, Wojciechowska U, Barańska K, Miklewska M, Michałek I, Olasek P: Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy Warszawa 2023. Nowotwory złośliwe w Polsce w 2021 roku. URL: https://onkologia.org.pl/sites/default/files/publications/2024-01/0_krn-2023-book-2024-01-22.pdf (dokument elektroniczny, stan na dzień 06.08.2025)
6. Dika E, Scarfì F, Ferracin M, Broseghini E, Marcelli E, Bortolani B, Campione E, Riefolo M, Ricci C, Lambertini M. Basal Cell Carcinoma: A Comprehensive Review. International Journal of Molecular Sciences. 2020; 21(15):5572. https://doi.org/10.3390/ijms21155572.
7. Dourmishev LA, Rusinova D, Botev I. Clinical variants, stages, and management of basal cell carcinoma. Indian Dermatol Online J. 2013 Jan;4(1):12-7. doi: 10.4103/2229-5178.105456.
8. Fania L, Didona D, Morese R, Campana I, Coco V, Di Pietro FR, Ricci F, Pallotta S, Candi E, Abeni D, Dellambra E. Basal Cell Carcinoma: From Pathophysiology to Novel Therapeutic Approaches. Biomedicines. 2020 Oct 23;8(11):449. doi: 10.3390/biomedicines8110449.
9. Fernández-Figueras MT, Malvehi J, Tschandl P, Rutten A, Rongioletti F, Requena L, Kittler H, Kerl K, Kazakov D, Cribier B, Calonje E, André J, Kempf W; Study Group Collaborators (Validation Group). Position paper on a simplified histopathological classification of basal cell carcinoma: results of the European Consensus Project. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022 Mar;36(3):351-359. doi: 10.1111/jdv.17849.
10. Jassem J, Kowalczyk A, Biesiada A, et al. Post-treatment follow-up in common solid malignancies: expert panel recommendations. Nowotwory. Journal of Oncology. 2022; 72(6): 384–407, doi: 10.5603/njo.a2022.0058.
11. Kasper M, Jaks V, Are A, Bergström Å, Schwäger A, Svärd J, Teglund S, Barker N, Toftgård R. Wounding enhances epidermal tumorigenesis by recruiting hair follicle keratinocytes. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011 Mar 8;108(10):4099-104. doi: 10.1073/pnas.1014489108.
12. Knecht-Gurwin K, Stefaniak AA, Chlebicka I, Szepietowski JC. Basal Cell Carcinoma: Comprehensive Review with Emphasis on Scar Tissue Manifestation and Post-Vaccination Incidence. Biomedicines. 2024 Aug 6;12(8):1769. doi: 10.3390/biomedicines12081769.
13. Krajowy Rejestr Nowotworów: Raport dotyczący liczby zachorowań na inne nowotwory skóry w 2022r. URL: https://onkologia.org.pl/pl/raporty (dokument elektroniczny, stan na dzień 06.08.2025)
14. Marcil I, Stern RS. Risk of developing a subsequent nonmelanoma skin cancer in patients with a history of nonmelanoma skin cancer: a critical review of the literature and meta-analysis. Arch Dermatol. 2000 Dec;136(12):1524-30. doi: 10.1001/archderm.136.12.1524.
15. Marzuka AG, Book SE. Basal cell carcinoma: pathogenesis, epidemiology, clinical features, diagnosis, histopathology, and management. Yale J Biol Med. 2015 Jun 1;88(2):167-79.
16. Miñano Medrano R, López Estebaranz JL, Sanmartin-Jiménez O, Garcés JR, Rodríguez-Prieto MA, Vilarrasa-Rull E, de Eusebio-Murillo E, Escutia-Muñoz B, Flórez-Menéndez Á, Artola-Igarza JL, Alfaro-Rubio A, Redondo P, Delgado-Jiménez Y, Sánchez-Schmidt JM, Allende-Markixana I, Alonso-Pacheco ML, García-Bracamonte B, de la Cueva-Dobao P, Navarro-Tejedor R, Ciudad-Blanco C, Carnero-González L, Vázquez-Veiga H, Cano-Martínez N, Ruiz-Salas V, Sánchez-Sambucety P, Botella-Estrada R, González-Sixto B, Martorell-Calatayud A, Gil P, Morales-Gordillo V, Toll-Abelló A, Ocerin-Guerra I, Mayor-Arenal M, Suárez-Fernández R, Sainz-Gaspar L, Descalzo MA, García-Doval I. Risk of a Second Skin Cancer in a Cohort of Patients With Nonmelanoma Skin Cancer -Basal Cell Carcinoma or Squamous Cell Carcinoma-Treated With Mohs Micrographic Surgery: A National Prospective Cohort Study. Actas Dermosifiliogr. 2022 May;113(5):451-458. English, Spanish. doi: 10.1016/j.ad.2022.01.003.
17. Naik, P.P., Desai, M.B. Basal Cell Carcinoma: A Narrative Review on Contemporary Diagnosis and Management. Oncol Ther 10, 317–335 (2022). https://doi.org/10.1007/s40487-022-00201-8.
18. Peris K, Fargnoli MC, Kaufmann R, Arenberger P, Bastholt L, Seguin NB, Bataille V, Brochez L, Del Marmol V, Dummer R, Forsea AM, Gaudy-Marqueste C, Harwood CA, Hauschild A, Höller C, Kandolf L, Kellerners-Smeets NWJ, Lallas A, Leiter U, Malvehy J, Marinović B, Mijuskovic Z, Moreno-Ramirez D, Nagore E, Nathan P, Stratigos AJ, Stockfleth E, Tagliaferri L, Trakatelli M, Vieira R, Zalaudek I, Garbe C. European consensus-based interdisciplinary guideline for diagnosis and treatment of basal cell carcinoma-update 2023. Eur J Cancer. 2023 Oct;192:113254. doi: 10.1016/j.ejca.2023.113254.
19. Peterson SC, Eberl M, Vagnozzi AN, Belkadi A, Veniaminova NA, Verhaegen ME, Bichakjian CK, Ward NL, Dlugosz AA, Wong SY. Basal cell carcinoma preferentially arises from stem cells within hair follicle and mechanosensory niches. Cell Stem Cell. 2015 Apr 2;16(4):400-12. doi: 10.1016/j.stem.2015.02.006.
20. Reiter O, Mimouni I, Gdalevich M, Marghoob AA, Levi A, Hodak E, Leshem YA. The diagnostic accuracy of dermoscopy for basal cell carcinoma: A systematic review and meta-analysis. J Am Acad Dermatol. 2019 May;80(5):1380-1388. doi: 10.1016/j.jaad.2018.12.026.
21. Schmidt SA, Schmidt M, Mehnert F, Lemeshow S, Sørensen HT. Use of antihypertensive drugs and risk of skin cancer. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2015 Aug;29(8):1545-54. doi: 10.1111/jdv.12921.
22. Tan ST, Ghaznawie M, Heenan PJ, Dosan R. Basal Cell Carcinoma Arises from Interfollicular Layer of Epidermis. J Oncol. 2018 Sep 26;2018:3098940. doi: 10.1155/2018/3098940.
23. Wang GY, Wang J, Mancianti ML, Epstein EH Jr. Basal cell carcinomas arise from hair follicle stem cells in Ptch1(+/-) mice. Cancer Cell. 2011 Jan 18;19(1):114-24. doi: 10.1016/j.ccr.2010.11.007.
24. Wong SY, Reiter JF. Wounding mobilizes hair follicular stem cells to form tumors. Proc Natl Acad Sci USA. 2011;108:4093–4098. doi: 10.1073/pnas.1013098108.
25. Verkouteren JAC, Ramdas KHR, Wakkee M, Nijsten T. Epidemiology of basal cell carcinoma: scholarly review. Br J Dermatol. 2017 Aug;177(2):359-372. doi: 10.1111/bjd.15321.
26. Zhou L, Zhong Y, Han L, Xie Y, Wan M. Global, regional, and national trends in the burden of melanoma and non-melanoma skin cancer: insights from the global burden of disease study 1990-2021. Sci Rep. 2025 Feb 18;15(1):5996. doi: 10.1038/s41598-025-90485-3.
27. Youssef, K., Van Keymeulen, A., Lapouge, G. et al. Identification of the cell lineage at the origin of basal cell carcinoma. Nat Cell Biol 12, 299–305 (2010). https://doi.org/10.1038/ncb2031.

Sugerowany sposób cytowania: Gaweł W: Rak podstawnokomórkowy skóry - epidemiologia, objawy kliniczne, diagnostyka, czynniki ryzyka. Dermatopedia 2025; 14PL :003. DOI: 10.14320/dermatopedia.2025.003

Wiktoria Gaweł, ORCID: 0009-0000-0525-1317

Uwaga: Korzystanie z Dermatopedii® nie zastępuje porady lekarskiej! Jeżeli podejrzewasz u siebie chorobę, zwróć się niezwłocznie do lekarza.

r e k l a m a

DERMATOPEDIA is an open access scientific journal, e-ISSN 2353-7027.
All rights reserved to respective Authors (text) and the Publisher (presentation, source code).
Unauthorized use, including by artificial intelligence (AI), is not allowed.
Dermatopedia® is a EU-registered trademark.
Document created: 17 September 2025, updated: 17 October 2025.